وقف

در مورد وقف اطلاعاتی دارید؟ امروز می خواهیم درباره وقف و قوانین آن در قانون اسلامی به بحث و تبادل نظر بپردازیم. پیش از اینکه قوانین وقف را در قانون اسلامی بیان کنیم، در ابتدا می خواهیم به طور مختصر به تعریف این کلمه بپردازیم. با ما همراه باشید.

 مطالعه بیشتر: طلاق توافقی

وقف چیست؟

در معنای لغوی می توان گفت وقت به معنی ساکن و حبس کردن است و اصطلاح فقه، به معنی حبس مایملک و جلوگیری از انتقال آن به دیگری می باشد. بنابراین مایملک مورد نظر چه از راه فروش و چه از راه بخشش قابلیت انتقال ندارد. منافع و سود حاصل از این مایملک می بایست در راه خداوند قرار داده شود که در واقع همان راه خدمت به مردم و گره گشایی مشکلات و سر و سامان دادن به وضعیت عادی و فرهنگی آن ها می باشد.

 

وقف به چند دسته تقسیم بندی می شود؟

در حالت کلی می توان گفت وقف به دو دسته تقسیم بندی می شود که در این بخش هر یک را به صورت جداگانه شرح خواهیم داد.

وقف عام: به موردی گفت می شود که مال مذکور بر جهات عمومی وقف شده است. مثلا وقف برای مسجد، مدرسه، معابر عمومی و ... و یا حتی می تواند وقف بر فقرا، ایتام و یا طلاب نیز باشد.

وقف خاص: به موردی گفته می شود که وقف بر اشخاصی مذکور صورت می پذیرد. مانند وقف برای فرزندان، وقف برای فرزندان برادر یا کارکنان یک کارخانه و یا حتی مزرعه ای معین. در این حالت سود حاصل از ملک مورد نظر به شخص یا اشخاصی مشخص می بایست اعطا شود.

 

احکام و مقررات وقف در قانون ایران

وقف به معنی هدیه ابدی می باشد و نمی توان پس از عقد آن ملک را مورد معامله قرار داد. در قانون مدنی که در یک سوی آن واقف قرار گرفته و در سوی دیگر موقوف علیهم، وقف عقدی غیر معوضی است که احکام و مقرراتی برای آن در نظر گرفته شده است. همچنین قانونگذار برای واقف نیز امتیازاتی را در خصوص نصب و تعیین متولی و اداره کننده مال موقوفه در نظر گرفته است.

 

آیا کسی که مالک نیست می تواند مالی را وقف کند؟

طبق ماده 57 قانون مدنی واقف باید مالک مالی باشد که می خواهد آن را وقف کند؛ همچنین دارای اهلیتی باشد که در معاملات معتبر است. همچنین طبق ماده 64 قانون مدنی مالی را که موقتا متعلق به دیگری است را می توان وقف کرد. البته بدیهی است که اگر دیگری در مال موقوفه حقی داشته باشد، نمی توان ملک را تصرف نمود و قابل وقف کردن نیست. این موضوع مانند حالتی است که مالی در رهن فردی دیگر است.

 

آیا می توان مالی را در مسیر نامشروع وقف کرد؟

طبق قانون 66 ماده مدنی در صورتی که مالی در مسیر نامشروع وقف گردد، وقف باطل است. البته اگر وقف به قصد ضرر طلبکاران باشد غیر نافذ بوده و منوط به تنفیذ آن از سوی بستانکاران می باشد و به این علت ماده ۶۵ ‏قانون مدنی مقرر داشته است: صحت وقفی که به علت اضرار دیان (طلبکاران) واقع شده باشد منوط به اجازه دیان است.

 

در چه صورتی می توان مال وقفی را فروخت؟

با فرض اینکه مالی وقف شده است، تحت شرایط خاصی می توان مال مورد نظر را فروخت که به شرح زیر است:

  • خراب شدن مال موقوفه
  • ترس از خراب شدن مال موقوفه به طوری که امکان بازسازی آن وجود نداشته باشد.
  • اختلاف میان موقوف علیهم به حدی باشد که احتمال قتل و خونریزی وجود داشته باشد.

هرگاه مال موقوفه در معرض خراب شدن باشد می بایست به نحو احسن فروخته شود و یا اینکه آنچه در مورد نظر واقف بوده است به نحو دیگری عمل شود. برای اینکه بتوان مال موقوفه را تحت شرایطی فروخت باید از سازمان اوقاف و امور خیریه مجوز داشته باشید.

در صورتی که مال موقوفه را اجاره دهید و به مستاجر مجوز ساخت تعلق گیرد و مال مورد نظر را بسازد، بنائی که در ملک ساخته شده است متعلق به سازنده می باشد و موقوف علیهم سهمی در آن نخواهند داشت.

فرض کنیم موقوفه زمین کشاورزی بوده که به علت واقع شدن در شهر، دیگر قابل کشت و زرع نباشد و با تغییر کاربری از کشاورزی به مسکونی، قصد احداث ساختمان در آن داشته باشیم. اگر کسی حاضر گردد با هزینه شخصی در آن بنائی مطابق مقررات بسازد، بنای ساخته شده (اعیانی) متعلق به شخص سازنده و عرصه متعلق به موقوفه خواهد بود و سازنده بابت ساخت در زمین مذکور، اول باید وجهی به عنوان پذیره به متولی بپردازد تا مجوز ساخت به وی داده شود و پس از ساخت بنا، سازنده مالک اعیان خواهد شد و می تواند پس از اخذ پایان کار، سند اعیانی اخذ نماید.

 

نکات مهم هنگام عقد وقف

  • به هنگام عقد وقف، طرفین حق برهم زدن آن را ندارند مگر در مواردی که تعیین شده است.
  • هنگامی که عقد جاری می شود، موقوف علیهم می توانند به صورت مجانی از منافع مال مورد نظر بهره مند شوند بدون اینکه در قبال آن وجهی پرداخت کنند.
  • در حالت کلی وقف صرف امور خیریه می شود و نه صرف امور شخصی. اما در وقف خاص ممکن است وقف یک خانواده شود.
  • پس از اینکه شخصی تصمیم به وقف ملک خود گرفت، ملک از دارایی واقف جدا می شود و مال موقوفه شخصیت حقوقی پیدا می کند. و در نهایت حق انتفاع برای موقوف علیهم ایجاد می شود.
  • واقف باید مالی را وقف کند که مصرف نشدنی است. اعم از اینکه این مال منقول باشد یا غیر منقول.
  • در صورتی که واقف بدهکار باشد، نباید با وقفی که انجام می دهد موجب ضرر به طلبکارانش شود.
  • مخارج تعمیر و اصلاح ملک موقوفه بر عهده موقوف علیهم است. البته واقف می تواند ترتیبی بر خلاف این امر مقرر کند.

 

کارهایی که واقف پس از وقوع وقف نمی تواند انجام دهد
  • واقف مجددا نمی تواند به ملک مورد نظر رجوع کند.
  • واقف نمی تواند در ملک مورد نظر تغییری دهد.
  • واقف نمی تواند از موقوف علیهم کسی را خارج کند.
  • واقف نمی تواند پس از وقف کسی را با موقوف علیهم شریک کند.
  • واقف نباید ورشکسته باشد. وقف مال از طرق ورشکسته قبول نیست.
  • هدف واقف از وقف ملک نباید امور غیر مشروع باشد.
  • واقف می تواند بر متولی ناظر قرار دهد که اعمال متولی را به سمع نظر او برساند.
  • واقف نمی تواند مال غیر را وقف کند.

 

وقف چه مراحلی دارد؟

ایجاب و قبول: قبل از قبض، مرحله ایجاب و قبول وجود دارد که در این مرحله هنوز عقدی صورت نگرفته است. در این مرحله ایجاب و قبول از جانب هر دو طرف قابل رجوع است، چرا که هنوز عقدی صورت نگرفته است. همچنین در صورتی که در این مرحه هر کدام از طرفین فوت کند، ایجاب و قبول از بین می رود. در نهایت، ایجاب و قبول با حجر طرفین نیز از بین می رود.

در نتیجه می توان گفت ایجاب و قبول بدون قبض در وقف، با رجوع، فوت و حجر از بین می رود و در صورتی که هیچ کدام از این سه اتفاق رخ ندهد ایجاب و قبول تا زمان حصول قبض پایدار می ماند و از بین نمی رود.

قبض: بعد از قبض مال موقوفه، به هیچ وجه امکان فسخ آن وجود ندارد. یعنی طرفین به هیچ وجه نمی توانند آن را برهم بزنند. همچنین واقف نیز نمی تواند از موقوف علیهم کم یا زیاد کند.

ثبت نظر

کاربر محترم از طریق فرم زیر نظرات خود را برای ما ارسال کنید.

کد امنیتی

نظرات ارسالی کاربران

ثبت پرسش

شما عزیزان میتوانید از طریق این بخش سوالات خود را مطرح کنید تا به صورت رایگان و در اسرع وقت پاسخ داده شود

اینجا کلیک کنید